تبليغاتX
مالاریا
The Epidemiology of Malaria - Abbas Poudat Weblog

اپيدميولوژي محاسباتي مالاريا


بررسيهاي مالاريا   ( Malaria Survey ):

 براي بررسي بيماري مالاريا در يك منطقه و برنامه ريزي در جهت كنترل آن مي بايست مطالعاتي را انجام دهيم و در طي اين مطالعات شاخصهايي مي بايست تعيين گردند. شاخصهاي مورد بررسي را ميتوانيم در 3 گروه طبقه بندي نماييم :

 

1-    شاخصهاي مربوط به انگل و بيماري :

معمولاّ اثر قطعي اين شاخص ها را بر ميزان انتقال مالاريا نمي توان بطور كامل مشخص نمود. مهمترين شاخصهايي كه در اين گروه به منظور تعيين وقوع و شدت بيماري و فعاليتهاي كنترل بيماري در جامعه استفاده ميشود عبارتند از :

 SPR،  API،  ABER، اندكس گامتوسيتي ، تعيين ضريب طحالي ، ميزان وخامت بيماري، دارو هاي مصرفي، حساسيت انگل در مقابل دارو، مجموع مرگ و مير و ناتوانيهاي گذشته و حال، وفور گامتوسيت در خون ، درجة آلوده كنندگي گامتوسيت ها ، طول دورة گامتوسيتي ، نسبت حاملين انگل ، درجة بهبودي ، طول دورة پارازيتمي و  . . .

 

2-    شاخصهاي مربوط به ناقل :

بررسي فصل انتقال ، بررسي فصل فعاليت ناقل ، بررسي دامنة انتشار ناقل ، بررسي عادت خونخواري ، بررسي عادت استراحت ، بررسي پناهگاههاي خارجي ، تعيين طول عمر پشه ، درجة حساسيت به سموم ، درجة توليد اساسي ، تعيين ميزان اسپروزوئيت ريت ، درصد آنتروپوفيلي و زئوفيلي ، تعيين ميزان بقاء روزانة پشه ، تعيين درصد پشه هايي كه به سن خطرناك مي رسند ، ميزان پاروس و نولي پاروس بودن ، اميد زندگي ،

توانايي انتقال Vector Capacity ) ( ،

 

3-    شاخصهاي انساني :

سابقه بيماري در منطقه ( وضعيت اپيدميك و آندميك بيماري ) ، بررسي وضعيت سكونت انسانها ، بررسي وضعيت استراحت انسانها ، بررسي وضعيت تحرك انسانها ، بررسي روشهاي كنترل ، بررسي تسهيلات براي برنامه هاي كنترل.

 

۱- ضريب طحالي : درصد بچه هاي 9-2 ساله اي است كه دچار طحال بزرگ شده اند.

2- ضريب انگلي : درصد بچه هاي 9-2 ساله اي است كه با يك بار اسمير ضخيم خوني در خون آنها انگل مشاهده شده است. در مناطق هيپرآندميك بچه ها بويژه آنها كه كم سن تر هستند در مقايسه با بالغين ضريب انگلي بيشتري را نشان مي دهند. بررسيهاي انجام شده حاكي از آن است كه در گروههاي سني بالاتر بدليل افزايش ايمني انتقال مالاريا با مقادير كمتري از پارازيتمي انجام مي شود.

3- ميزان وخامت بيماري مالاريا : درصد موارد مثبت مالارياي نوع فالسيپارم نسبت به كل موارد مالارياي شناخته شده.

4- اندكس گامتوسيتي : درصد حاملين گامتوسيت در يك گروه سني را محاسبه مي كنيم.

5- ( Annual Parasite Incidence ) API يا ميزان بروز انگلي ساليانه مالاريا :  ميزان بروز مالاريا به ازاي هر هزار نفر جمعيت در طول يكسال . براي بررسي بهتر است اين شاخص در كنار دو شاخص  SPR  و ABER  قرار گيرد.

6- SPR ( Slide Positive Rate ) يا درصد لامهاي مثبت به كل لامهاي آزمايش شده.

7- ABER ( Annual Blood Examination Rate ) : ميزان لام تهيه شده به منظور كشف موارد مالاريا به ازاي هر يكصد نفر از جمعيت در طي يك دوره يكساله.

8- تعيين وضعيت سني پشه ها Parus rate ) ( :

با بررسي وضعيت شكمي  پشه هاي آنوفل ماده و تشريح تخمدان مي توان تعيين نمود كه پشه هاي صيد شده در چه مرحله سني قرار دارند.  پشه هاي آنوفل را از نظر سني  به 2 مرحلة نولي پاروس( Nuli Parus ) ؛ پشه هاي تخم ريزي نكرده ؛ و پاروس ( Parus ) ؛ پشه هايي كه حداقل يك بار تخم ريزي كرده اند ؛ تقسيم  مي كنند و در بررسيهاي اپيدميولوژي مالاريا  پاروس ريت ‍ Parus rate ) ( يعني نسبت پشه هايي كه تخم ريزي كرده اند به پشه هايي كه تخم ريزي نكرده اند را محاسبه مي نمايند .

 

9- اسپروزوئيت ريت( Sprozoite Rate )  : ميزان آلودگي ناقل به اسپروزوئيت ، به نام اسپروزوئيت ريت (  Sprozoite Rate ) ناميده مي شود و عبارت است از درصد ماده هاي ناقل كه اسپروزوئيت در غدة بزاقي آنها وجود دارد. اين ميزان در گونه هاي مختلف ، فصول مختلف ، و محل هاي مختلف متغير مي باشد . بعنوان مثال  اين ميزان در  An.gambiae  و An.arabiensis  بين 5 - 1 %  و در مورد ساير گونه ها از قبيل An.albimanus و An.culicifacies كمتر از 1%  مي باشد. در عمل مي توان گفت كه وقتي يك پشة ناقل به انگل مالاريا آلوده گرديد در تمام عمر آلوده كننده باقي مي ماند. دورة نسبتاَ طولاني مرحلة اسپوروگوني در پشه ها يكي از نقاط مهم در انتقال مالاريا مي باشد. زمان اين دوره با كاهش دماي محيط افزايش يافته و سبب قطع زنجيرة انتقال مالاريا گرديده و با افزايش دماي محيط  اين دوره كوتاهتر شده و انتقال مالاريا نيز به سرعت افزايش مي يابد.

اسپروزوئيت ريت مسائلي مانند  ناقل اصلي بودن ، ناقل ثانوي بودن و فصل انتقال مشخص نموده و در ارزشيابي درمان همگاني مفيد مي باشد.

10- جمعيت پشه ها و ميزان آلودگي : براي تعيين ميزان آلودگي در پشه ها مي بايست آنها را تشريح نموده و معده آنها را از نظر اووسيست ( Oocyst ) و غدد بزاقي را از نظر اسپروزوئيت  ( Sporozoite ) بررسي نمود. در حال حاضر پشه هاي ناقل توسط يك تست ايمونولوژيكي كه در آن از آنتي باديهاي مونوكلونال بر عليه اسپروزوئيت ها استفاده مي گردد خيلي سريعتر قابل شناسايي  مي باشند.

 

11- درجة توليد اساسي  ( R ) Reproduction Rate:

بهترين راه براي تعيين اينكه چگونه مالاريا در جامعه منتشر مي شود اين است كه بررسي نماييم بطور متوسط از يك فرد آلوده چند مورد جديد ايجاد ميگردد كه به آن درجة توليد اساسي(   R ) مي گويند. و طبق تعريف عبارت است از : تعداد موارد ثانويه عفونت كه از يك مورد عفونت اوليه حاصل مي شود. اگر آلودگي يك فرد باعث آلوده شدن 3 فرد بعدي جامعه گردد در اينجا R= 3  خواهد بود. درجة توليد اساسي روش خوبي براي محاسبة مالاريا مي باشد.

 

 

m : وفور نسبت به انسان ، با روش Total Catch تعيين مي گردد.

محاسبةm  :  تعداد پشه هاي مادة صيد شده در يك مكان ÷ تعداد افراد استراحت كرده در آن مكان

a : متوسط گزش براي يك نفر در روز .

محاسبة a : تكرر خونخواري × ميزان آنتروپوفيليك

b : درصد آنوفلهاي آلوده به اسپروزوئيت.

p : ميزان بقاء روزانه بر اساس پاروس ريت ناقلين با فرمول  كه در آن طول دورة گونوتروفيك = G  مي باشد.

n : طول مدت لازم براي رشد پلاسموديوم در پشه

 

R > 1 : مالاريا منتشر مي شود، زيرا از هر مورد بيشتر از 1 مورد جديد ايجاد مي گردد. اگر اين ميزان خيلي بالاتر از 1 باشد بيماري سريعتر منتقل مي گردد و اگر به 1 نزديكتر گردد سرعت انتشار آن كمتر خواهد بود.

R < 1 : مالاريا در حال از بين رفتن است زيرا در هر نوبت افراد كمتري نسبت به گذشته آلوده مي شوند.

R = 1 :  بيماري مالاريا در جامعه و جود دارد و روند همه گيري آن ثابت مي باشد.

 

نكات مهم :

1-     در شرايط مالارياي پايدار نمي توان آر  حاسبه نمود زيرا در هر زمان يا همه آلوده يا مصون هستند. 

2-  درجة توليد اساسي يك عدد ثابت نيست . با شروع همه گيري آر   بسيار بيشتر از 1 و با از بين رفتن همه گيري كمتر از 1 خواهد شد.

3-    براي كنترل مالاريا بايد آر  را به كمتر از 1 رسانيد.

4-  درجة توليد اساسي با وفور پشه رابطة مستقيم دارد. هرچه  وفور بيشتر شود، مالاريا بيشتر منتقل مي شود لذا هرچه تعداد پشه كاهش يابد به نسبت نيز  آر كاهش خواهد يافت.

5-  درجة توليد اساسي با درجة آنتروپوفيلي رابطة مستقيم دارد. هرچه ميزان خونخواري از انسان بيشتر شود، مالاريا بيشتر منتقل مي شود و آر افزايش خواهد يافت.

6- درجة توليد اساسي با احتمال ميزان بقاء پشه در يك روز ( P n ) رابطة مستقيم دارد.

 

12- توانايي انتقال  ( Vectorial Capacity ) :  نشان دهندة اين است كه هر روز از يك مورد بيماري چند مورد جديد بوجود مي آيد.

 

 

m : وفور نسبت به انسان ، با روش Total Catch تعيين مي گردد.

محاسبةm  :  تعداد پشه هاي مادة صيد شده در يك مكان ÷ تعداد افراد استراحت كرده در آن مكان

a : متوسط گزش براي يك نفر در روز .

محاسبة a : تكرر خونخواري × ميزان آنتروپوفيليك

p : ميزان بقاء روزانه بر اساس پاروس ريت ناقلين با فرمول  كه در آن طول دورة گونوتروفيك = G  مي باشد.

n : طول مدت لازم براي رشد پلاسموديوم در پشه

  

13- اندكس پايداري  (  Stability Index ) :  اندميسيتة مالاريا از هر نقطه به نقطة ديگر متفاوت مي باشد. در سال 1957 مك دونالد شاخصي را به نام اندكس پايداري پيشنهاد نمود كه براي هر منطقه مي بايست بطور جداگانه محاسبه نمود.

  

اندکس پایداری

a :  تعداد متوسط گزش هاي وارد به يك فرد توسط يك پشه در روز

 :  ميزان بقاء روزانه  ( احتمال زنده ماندن پشه در يك روز )p

 

اگر در يك منطقه  SI < .05 باشد مالاريا ناپايدار است.

اگر در يك منطقه  SI > .05 >   2.5   باشد مالاريا متوسط است.

اگر در يك منطقه  SI > 2.5 باشد مالاريا پايدار است.

 

+ نوشته شده در  ساعت   توسط عباس پودات - Abbas Poudat