بیماریابی مالاریا   Case Finding in Malaria

انسان جزء مهمي از سيكل زندگي انگل است. شناسايي زود هنگام و درمان بيماران يكي از راهكارهاي مناسب و موثر در پيشگيري و مبارزه با انگل مالاريا است. مالاريا مي بايست به دو دليل زير درمان شود :

۱- مي بايست ذخيرة انگلي از بين برود تا انتقال قطع گردد.

۲- مي بايست علائم كلينيكي در بيمار از بين برود تا سلامت خود را باز يابد.

 بنابر این : بیماریابی در مناطق آندمیک به منظور کشف سریع بیماران در مراحل اولیه بیماری انجام می شود و هدف از آن پیشگیری از بروز اپیدمی است. بیماریابی جزئی از سیستم مراقبت می باشد . بیماریابی باید هدفمند ، مقرون به صرفه و از کارآیی مناسب برخوردار باشد.

در حال حاضر بیماریابی با تهیه نمونه از خون از افراد مشکوک یا بیمار و آزمایش میکروسکپی آن صورت می گیرد

آزمايش نمونه هاي خون : با وجود اينكه در زمينه تشخيص آزمايشگاهي بيماري مالاريا به موازات ساير مطالعات تحقيقات زيادي انجام گرفته است و روشهايي بر مبناي سرولوژيك پيشنهاد شده است ولي تهيه لام گسترش خون از شخص مشکوک به بيماری و آزمايش ميكروسكپي آن  بعد  از  رنگ آميزی  به روش Geimsa   يا   Wrightساده ترين و دقيق ترين و در نتيجه متداولترين روش تشخيص آزمايشگاهي بيماري و تعيين نوع پلاسموديوم عامل آن است.

 معيارهاي انتخاب و جداسازي افراد مشكوك به مالاریا :

  سابقه مالاريا  ،   تاريخچه مشكوك  ،   بزرگي طحال ،   تب  يا سابقه قبلي يا نزديك به آن

 بزرگی طحال  : (Splenomegaly) :  در مناطق بومی مالاریا اکثریت بچه های در سنین مدرسه (گروه سني  9-2 سال) دارای طحال بزرگ هستند. بزرگي طحال ضريب خوبي براي نشان دادن وقوع مالاريا در یک منطقه می باشد. از روي بزرگي طحال افراد ساكن در منطقه بخصوص می توان ميزان اندميسيته مالاریا را تعيين كرد.

 تب ( ( Fever یا سابقه قبلی نزدیک به آن :   بعنوان آسانترين معيار در نظر گرفته شده است. چون تب يا عدم آن بعنوان معيار جدا سازي 100 % اختصاصي و قطعي نيست و فقط قسمتي از حاملين انگل را ممكن است كشف نمايد لذا : تكرار آزمايش ( حداقل بر اساس ماهيانه ) به تدريج اين نقص را تا حدي جبران مي نمايد.

 روشهاي كشف موارد مالاريا:

كشف موارد به روش اكتيو ( Active )

كشف موارد به روش پاسيو  ( Passive )

 كشف موارد به روش اكتيو :

تعريف :   جستجو براي موارد حامل انگل مالاريا بر اساس معيارهای جداسازي

 در اين روش كاركنان بهداشتي به درب خانه ها مي روند.  اين روش يكي از روش هاي اصلي كشف مالاريا محسوب مي گردد

معايب روش اكتيو :  اين روش پر هزينه است ،  در بسياري از موارد كم اثر مي باشد،  نداشتن پوشش از نظر زماني : اگر فردي در يك بازديد كشف نشد عملا تا بازديد بعدي از دسترس خارج مي شود و اين عمل از نظر اپيدميولوژيك نقص بزرگي است. اين فرد  تا بازديد بعدي مي تواند بخوبي پشه ها را آلوده نموده و سرچشمه خطرناكي براي انتقال هاي جديد باشد.      

مزاياي روش اكتيو :

 پوشش كامل مكاني ( بهترين مزاياي اين روش )  ، براي رسيدن به يك پوشش مكاني خوب بايد یک سری عواملي مورد توجه قرار گيرد.

عوامل مهم پوشش مكاني خوب:

 فواصل بازديدها ، تراكم جمعيت ، قابليت دسترسي به منطقه و فواصل بين آباديها ، درجه تمركز خانه ها ، تعداد ساعات تعيين شده براي كار روزانه و هفتگي ، نوع راههاي ارتباطي و نوع وسيله نقليه ف وظيفه اضافي كه بعهده مامور گذاشته مي شود ، قبول و استقبال كار مامور بوسيله مردم و ميزان همكاري آنان ،  

كشف موارد به روش پاسيو :

تعريف :  كشف موارد حامل انگل مالاريا بر اساس معيار های جداسازي

  در اين روش افراد تب دار يا تب داشته يا داراي سابقه قبلي مالاريا به كاركنان بهداشتي مراجعه و مورد آزمايش خون قرار مي گيرند و از ميان آنها حاملين انگل كشف مي گردد.

مزاياي روش پاسيو:  روش پاسيو بهترين شيوة بيماريابي است و نشانگر همكاري بين جامعه و پايگاههاي بهداشتي و درماني   مي باشد. ،  توسط كليه سازمانها و واحدهاي بهداشتي درماني كشور مي تواند اجرا گردد.  پوشش زماني خوب ( بهترين مزاياي اين روش )

 براي رسيدن به يك پوشش زماني خوب بايد 2 عامل زير مورد توجه قرار گيرد :

پوشش سازمانها و واحدهاي بهداشتي چه در مناطق شهري و چه در مناطق روستايي از نظر كمي و كيفي به حد قابل قبول رسيده باشد.

سطح آگاهی مردم بقدر كافي بالا باشد كه مردم به اهميت سلامتي و بيماري واقف بوده و استفاده از مراكز بهداشتي و درماني را مورد قبول و عمل قرار دهند.

 معايب روش پاسيو:    نقص در پوشش مكاني :  ممكن است تمام مردم مراجعه نكنند بخصوص مردم مناطق دوردست.   در صورت عدم استقبال و همكاري واحدها و سازمانهاي بهداشتي بخصوص پزشكان تعداد قابل توجهي از موارد مثبت از دسترس خارج مي گردند.

 منابع تهيه لام در مالاريا : در طي مراقبت هاي پاسيو و اكتيو  از 3 منبع لام تهيه مي گردد.

تبدار و مشكوك ،  تعقيب موارد ،  بررسي

 لام تب دار و مشكوك: تهيه لام از افرادي كه در فاصله بين مراقبت قبلي و اين مراقبت دچار تب ، لرز و علائم ديگر شده باشند لام تب دار و مشكوك محسوب مي گردد.

كشف موارد بيماري در اين حالت نشانگر بيماريابي خوب و درصورت افزايش موارد مثبت نسبت به سال قبل   مي تواند نشان دهندة شروع يك اپيدمي محسوب گردد.

 لام تعقيب موارد: به تهيه لام از موارد مثبت گذشته اطلاق مي شود. مدت زمان تهیه لام بر حسب دستورالعمل ها فرق می کند. اين لامها از بيماران ويواكس براي بررسي موارد عود و اطمينان از درمان و از بيماران فالسيپارم به منظور بررسي مقاومت انگل نسبت به داروي مصرف شده تهيه مي شود. 

 نحوة  تهيه لام تعقیب موارد بستگي به نوع انگل دارد:

در ويواكس : حداقل 6-4 بار در سال بعد از اتمام درمان كامل

در فالسيپارم : 5 - 4 نوبت و به فاصله يك هفته

 لام بررسي:  به تهيه لام از اطرافيان بيمار و يا  10%  افراد جامعه كه نه در گروه تب دار و مشكوك و نه در گروه تعقيب موارد تعريف  شده اند اطلاق مي گردد و به منظور كشف ذخاير انگلي و اطلاع از وجود بيماري در منطقه انجام   مي گردد.