روش های کنترل مالاريا
به دليل اينكه چـرخة انتقال مـالاريا از سه جـزء انگـل مـالاريا، انسان و پشـة آنوفـل ناقـل و تحت تـاثير شرايط محيطي تشكيل شده است اقـدامات مبارزه مي تواند برعلية هــــر كدام از اين اجزاء انجـــام پذيرد و قــطع اين زنـجيره در هـــر قسمت مانع انتقـال مالاريا مي گردد.
1- مبارزه با انگل مالاريا:
- پيشگيري با واكسن
- پيشگيري دارويي
- درمان افراد مبتلا به مالاريا
2- اقدامات حفاظت فردي:
بكار بردن روشهاي حفاظت فردي موضوع مهم در جلوگيري از ابتلاء به مالاريا مي باشد كه مي توان با آموزش اين روشها به جامعه از ابتلاء آنان به مالاريا كاست. از انواع روشهاي حفاظت شخصي ميتوان روشهاي زير را نام برد:
- استفاده از پيراهنهاي آستين بلند و شلوار بلند در طول شب
- اجتناب از سفر و خوابيدن در مناطق مالاريا خيز در طول فصل انتقال و بخصوص شب هنگام
- استفاده از قرصهاي پيشگيري
- استفاده از مواد دور كنندة حشرات
- استفاده كودكان از پشه بند قبل از ساعت 7 شب و آغاز گزش
- استفاده از توري برروي درب و پنجره ها و خوابيدن در اين مكان
- استفاده از حشره كش هاي دستي و وسايل دود كننده جهت كشتن پشه هاي داخل اماكن
- استفاده از وسايل خنك كننده در داخل اطاق و اجتناب از بيرون خوابي
- اجتناب از سكونت در فاصله هاي نزديك با منابع لاروي
- استفاده از پشه بند آغشته به حشره كش
3- مبارزه با پشه هاي آنوفل:
يكي از مهمترين اقدامات كنترل مالاريا مبارزه با پشه هاي آنوفل است كه در كوتاهترين زمان ممكن بيشترين عوايد را به بيشترين افراد در يك جامعه ارائه مي كند. بر طبق استراتژي ملي كنترل مالاريا، كنترل ناقلين در اولويت دوم قرار مي گيرد و كنترل پشه هاي ناقل به مراحل بالغ و نابالغ آنها هدايت مي شود. مبارزه با پشه ها به دو بخش، مبارزه با لارو پشه ها و مبارزه با پشة بالغ تقسيم مي گردد. شكل زير چرخه زندگي ناقلين مالاريا و مهمترين روشهاي مبارزه را در هر مرحله از اين چرخه نشان مي دهد.
3-1- مبارزه با لارو پشه ها:
در محل هايي كه زيستگاههاي لاروي محدود و قابل شناسايي هستند و بخصوص در جاهائيكه تعداد آنها نسبت به خانه هاي موجود ، محدود و كم است ارجحيت دارد لذا مبارزه با لارو در شهرها مفيد واقع مي گردد. حسب نوع و مكان لانه لاروي ميتوان از روشهاي لاروكشي متفاوتي استفاده نمود.
1- استفاده از لاروكش هاي شيميايي (Chemical Larvicides):
استفاده از انواع لاروكش هاي شيميايي بخصوص آن دسته كه اثر فوري و موثر دارند ضروري است مانند:
Temephos ( Abate® )
Chlorpyrifos methyl ( Reldan®)
Pirimiphos methyl ( Actellic®)
2- لاروكش هاي فيزيكي (Physical Larvicides):
اثرات خود را از طريق بكار بردن مواد فيزيكي يا بهسازي محيط اعمال مي كنند. مواد فيزيكي مانندPolystyrene beads سطح آب را پوشانده و مانع تماس پشه ها با آب و يا مانع رسيدن لاروها به سطح آب شده و باعث خفگي لاروها مي گردند.
3- لاروكش هاي بيولوژيكي (Biological Larvicides):
يكي از بهترين و مهمترين راه كنترل ناقل استفاده از موجوداتي است كه از لارو و تخم پشه ها بعنوان مواد غذايي استفاده مي نمايند (ماهی های لارو خور) ، يا در محيط وجود داشته و خورده شدن آنها توسط لاروها و يا فعاليت آنها باعث از بين رفتن لاروها مي گردد (باسيل ها)، بخصوص در مناطقي كه ژيت هاي لاروي وسيع وجود دارد . از مزاياي استفاده از عوامل كنترل بيولوژيك مي توان اختصاصي تر عمل كردن آن نسبت به مبارزة شيميايي ، عدم آلودگي محيط زيست ، بروز مقاومت كمتر و خود محور بودن عمليات كنترل مي باشد كه ممكن است تا مدتها نياز به تكرار عمليات نداشته باشد.
براي موفق بودن عمليات مبارزه با لارو لازم است كه گاهي چندين برنامه در كنار هم همزمان مورد استفاده قرار گيرد. البته از مشكلات مبارزه با لارو در اين است كه:
1- در صورت عدم توجه به حتي يك زيستگاه لاروي ممكن است از اين مكان در مدتي كوتاه تعداد زيادي پشة بالغ توليد گردد.
2- لاروكشي مي تواند زماني مفيد واقع گردد كه فاصلة نوبت هاي لاروكشي بر اساس طول دورة رشد و تكامل پشه در آب باشد و دورة لاروكشي از كمي پيش از شروع فصل انتقال تا پايان فصل انتقال بيماري باشد.
3-2- مبارزه با بالغ پشه ها:
اساس مبارزه با پشة بالغ پايين آوردن سن خطرناك پشه است يعني كم كردن طول عمر پشه هاي آنوفل به حدي كه در حرارت منطقه دورة اسپوروگوني در پشة ناقل كامل نگردد بعبارت ديگر پشه قبل از آنكه آلوده كننده باشد از بين برود. در شرايط گرمسيري اين بدان معني است كه طول عمر پشه بايد كوتاهتر از 10 روز باشد. از روشهاي مبارزه با پشه هاي بالغ مي توان روشهاي زير را نام برد:
1- تغييرات محيط زيست ( هم بر روي لارو و هم بالغ موثر است )
2- استفاده از حشره كش ( سموم ابقايي ، ترموفاگ ، سمپاشي فضايي )
3- مبارزه بيولوژيك ( عقيم سازي ، استفاده از حشرات شكارچي )