مراقبت در برنامه مالاریا

 مراقبت در برنامه مالاریا  Malaria Surveillance

---

مراقبت  : (Surveillance )

 جمع آوری داده ها (Data) طبقه بندی، تجزیه و تحلیل، تفسیر و انتشار اطلاعات (Information) مربوط به یک رویداد به منظور انجام مداخلات مورد نیاز در جهت ارتقای کیفیت و کمیت خدمات بهداشتی درمانی و یا کسب اطلاعات به منظور انجام یک اقدام را ، مراقبت اپیدمیولوژیک گویند

ویژگی مراقبت اپیدمیولوژیک:

مراقبت اپیدمیولوژیک اساس برنامه مبارزه با بیماری است

فعالیت های مرتبط با مراقبت اپیدمیولوژیک باید در تمام سطوح محلی، منطقه ایی و مرکزی تحقق یابد.

اهداف مراقبت اپیدمیولوژیک:

پایش روند بیماری و تطبیق برنامه با وضعیت های مطلوب

معرفی تحقیقات و اقداماتی که به کنترل اپیدمی ها کمک می کند

شناسایی جمعیت های خاص که همواره در معرض خطر مرگ و میر و عوارض ناشی از بیماریها با اولویت درجه اول قرار دارند و . . .

هدف از مبارزه با مالاریا:

کاهش موارد ابتلا ، عوارض و مرگ و میر ناشی از بیماری است تا حدی که از نظر اقتصادی و اجتماعی مالاریا یک مشکل مهم بهداشتی تلقی نگردد

هدف از مراقبت مالاریا:

جمع آوری یک سری داده (Data) به منظور  طبقه بندی ، تحلیل و دست یابی به اطلاعات (Information) برای تصمیم گیری در جهت رفع مشکل که همانا  مبارزه با مالاریا است تا . . از نظر اقتصادی و اجتماعی مالاریا یک مشکل مهم بهداشتی تلقی نگردد.

مراقبت مالاريا مشتمل بر دو سلسله فعاليت است:

1-   اقدامات ارزشيابي و اپيدميولوژيك خالص

2-   اقدامات جبراني

اقدامات ارزشيابي و اپيدميولوژيك خالص:

1- جستجو و كشف موارد در كانونهاي مالاريا 

2- تحقیقات در اطراف موارد مثبت    ( تشخيص ، نوع ، ماهيت و علل )

جستجو و كشف موارد در کانونهای مالاریا :

1-  بررسي هاي مالاريا متريك :

 - اين روش بر اساس نمونه گيري تصادفي است و براي تعيين درجه بروز واقعي و كشف كليه موارد عفونت در مراحل پيشرفته برنامه امكان پذير نيست.

2- آزمايش مكرر خون تمام جمعيت تحت پوشش برنامه :

- اين روش با مشكلات عملي و اجرايي مواجه خواهد شد. لذا توصيه مي شود كه فقط از افرادي كه مشكوك به داشتن عفونت مالاريا هستند آزمايش به عمل آيد.

2- تحقيقات در اطراف موارد مثبت :

1- بررسي و طبقه بندي مورد مثبت

2- كشف موارد مثبت ديگر

3- بررسي و طبقه بندي كانون هايي كه مورد مثبت به آنها تعلق دارد

 بررسي و طبقه بندي مورد مثبت:

پس از كشف موارد مثبت و تائيد آزمايشگاه مي بايست موارد مثبت مورد بررسي و طبقه بندي قرار گيرد.

اساس بررسي بر پرسش از فرد بيمار و اطرافيان او خصوصا در مورد اطفال گذاشته شده است.

1- مدت بيماري

2- علائم بيماري

3- شكل تب و مدت آن

4- چند روز پس از شروغ بيماري از وي لام تهيه شده است

5- آيا قبل از بيماري در ماههاي گذشته از وي لام تهيه شده است

6-  آيا به وي دارو داده شده است

7- آيا 3 هفته قبل از شروع بيماري به جايي مسافرت كرده است  و  . . .

بررسي و طبقه بندي كانون هايي كه مورد مثبت به آنها تعلق دارد :

1-   جمع آوري كليه اطلاعات روشن كننده در بارة مالارياي محل بر اساس گزارشها و سوابق موجود ، در مركز بهداشت شهرستان

2-  جمع آوري اطلاعات و ارقام در باره شرايط جغرافيايي ، اقليمي و  اكولوژيكي ساكنان آن

3-  بررسي پارازيتولوژيك بر اساس جمع آوري نمونه هاي خون دسته جمعي از ساكنان خانوار ، از همسايگان ، از ساكنان محل كار  و از بقيه ساكنان محل مورد بررسي

4-   بررسي هاي حشره شناسي ؛ در اين مورد لازم است پتانسيل ناقل يا ناقلين را از نظر برقراري انتقال و شدت آن و يا مكان وسعت آن  مورد بررسي قرار داد. اهم بررسيهاي حشره شناسي به قرار زير است :

تعيين وفور بالغ و لارو آنوفل منطقه

گزش شبانه و تشريح آنوفل هاي صيد شده

تعيين سطح حساسيت آنوفل ها نسبت به حشره كش مصرفي

تعيين درصد اگزوفيلي و آندوفيلي آنوفل ها

5- تجزيه و تحليل كليه اطلاعات و ارقام بدست آمده و تشخيص اپيدميولوژيك ماهيت و حالت كانون

تعريف كانون مالاريا :

محل يا منطقه مشخص و محدودي كه در يك منطقه مالارياخيز فعلي يا قبلي قرار گرفته و يك يا چند نفر از ساكنين آن حامل انگل مالاريا باشند.

تعريف كانون انتقال مالاريا :

به محلي اطلاق مي شود كه يك يا چند مورد جديد بيماري در آن وقوع يافته و عوامل اپيدميولوژيك لازم براي انتقال وجود داشته باشد.

كانون هاي مالاريا :

1-  كانون باقيمانده فعال  

2-  كانون باقيمانده غیر فعال  

3-  كانون جديد بالقوه

4-  كانون جديد فعال

كانون باقيمانده غير فعال : در اين كانون انتقال عفونت قطع شده ، فقط موارد عود قديمي باقيمانده و تعداد انگل در  mm³   1 خون قاعدتا كمتر از 1000 است.

كانون باقيمانده فعال :  در اين كانون انتقال عفونت كاملا قطع نشده ، عود و موارد جديد بومي ديده مي شود.

كانون جديد بالقوه : موارد وارده و ناقل وجود دارند ولي قرائن و شواهدي حاكي از انتقال محلي عفونت ديده نمي شود

كانون جديد فعال:  قرينه اي بر انتقال محلي وجود دارد . موارد وارده و جديد ديده  مي شود و تعداد انگل در  mm³   1 خون بيش از 1000 است .

اقدامات جبراني - اقدامات جبراني شامل :

1- درمان موارد : استفاده از داروهاي ضد مالاريا ، براي درمانهاي احتياطي ، اساسي و پيشگيري

  2- از بين بردن كانونهاي باقيمانده :  استفاده از عمليات مبارزه با ناقل :     

                                - عمليات مبارزه با بالغ      - عمليات مبارزه با لارو

3- جلوگيري و ممانعت از برقراري مجدد بيماري :   تقويت بيماريابي

اقدامات بر حسب نوع كانون:

1-  كانون باقيمانده غير فعال :  تقويت بيماريابي ، درمان و پيگيري كامل موارد مثبت

2-  كانون باقيمانده فعال : تقويت بيماريابي ، درمان و پيگيري كامل موارد مثبت ، عمليات سمپاشي كانوني با پوشش كامل مكاني ، عمليات مبارزه با لارو

3-  كانون جديد بالقوه :

       ----» وفور آنوفل خيلي پايين است :  درمان و پيگيري كامل موارد مثبت

       ----» وفور آنوفل بالا و بيماريابي و درمان موارد وارده نقص اجرايي دارد : 

     تقويت عمليات كشف سريع بيماران، درمان كامل آنها.

      عمليات سمپاشي كانوني با پوشش كامل مكاني ، عمليات مبارزه با لارو

 4-  كانون جديد فعال :

       ----»  مورد يا موارد جديد در خارج از فصل انتقال و يا فعاليت ناقل كشف و مشاهده گرديده است:  درمان و پيگيري كامل موارد مثبت

      ----»  مورد يا موارد جديد در جريان يا بلافاصله قبل از فصل فعاليت ناقل كشف و مشاهده گرديده است، دو حالت ممكن است اتفاق بيافتد :

      1-  چنانچه فقط يك مورد مثبت مشاهده شده باشد و تحقيقات وجود موارد ديگر را تائيد نكرده باشد: درمان و پيگيري كامل مورد مثبت ، تقويت بيماريابي ، تهيه لام همگاني

     2 -  چنانچه تعداد موارد بيشتر از يك مورد باشد و كليه آنها موارد جديد باشند: درمان و پيگيري كامل مورد مثبت ، تقويت بيماريابي ، تهيه لام همگاني ، سمپاشي كانوني ، اجرا و تقويت عمليات لاروكشي

معيارهاي اپيدميولوژيك قطع انتقال در يك كانون :

     1- حداقل ABER ( درصد لام به جمعيت ) :  نبايستي از 1% جمعيت براي هر ماه در تمام سال در مناطق با فصل انتقال طولاني و يا براي هر ماه از فصول انتقال در مناطق با فصل انتقال كمتر باشد.

     2 - درصد لام هاي مثبت (   : ( SPR در كودكان كمتر از يكسال به صفر برسد يا ميزان آن از 1% لامهاي مثبت كل جمعيت كمتر باشد. همچنين اين ميزان در پايان سال اول بايستي كمتر از 22% نسبت اوليه و در پايان سال دوم بايستي كمتر از 3% نسبت اوليه باشد.

     3- نسبت API ( بروز انگلي در هزار نفر جمعيت ) : در پايان سال دوم نبايستي از 1/0 در هزار بيشتر باشد.

     4- نسبت تعداد عفونت هاي شديد به كل عفونت ها (تعداد انگل در هر mm³ خون بيش از 1000 عدد):  اين نسبت در جمعيت نبايستي  بيش  از  7%  كل عفونت ها باشد.